เลือดออกในสมอง กับกระเปาะหลอดเลือดในสมองโป่งพอง โรคร้ายที่น่ากลัว ภัยเงียบที่กว่าจะรู้ตัวก็เกือบสายเสียแล้ว เชื่อว่าเกือบทุกคนต้องเคยได้ยินว่าคนรู้จักหรือคนใกล้ตัวโดยเฉพาะผู้สูงอายุ เจ็บป่วยกะทันหันจากโรคเลือดออกในสมอง บ้าง เส้นเลือดฝอยในสมองแตกบ้าง หรือกระเปาะเลือดโป่งพองในสมองแตกบ้าง และส่วนใหญ่ของผู้ป่วยเหล่านี้ มักจะลงเอยด้วยสภาวะอัมพฤกษ์ อัมพาต หรือเสียชีวิต ซึ่งเป็นความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนอยู่พอควร โดยเฉพาะในปัจจุบันที่วิวัฒนาการทางการแพทย์ก้าวหน้าไปมาก มีภาวะหรือโรคเลือดออกในสมองหลายชนิด ที่การรักษาได้ผลดีมาก โดยเฉพาะโรคเลือดออกใต้ชั้นเยื่อหุ้มสมอง อะแร็คนอยด์ ซึ่งเกิดจากการแตกของกระเปาะหลอดเลือดสมองโป่งพอง โรคเส้นเลือดสมอง เกิดขึ้นเมื่อเซลล์สมองตายเนื่องจากการขาดเลือด จากสาเหตุต่างๆ ซึ่งสาเหตุที่เซลล์ขาดเลือด สามารถแบ่งออกได้เป็นสองกลุ่มใหญ่ๆ คือ การที่เส้นเลือดแดงอุดตัน และ เส้นเลือดแดงแตก

กระเปาะ หลอดเลือดสมอง โป่งพอง โรคร้ายที่รักษาได้

กระเปาะหลอดเลือดสมองโป่งพอง เป็นพยาธิสภาพที่เกิดจากการโป่งออกของหลอดเลือดสมองเฉพาะจุด มีผลทำให้ผนังหลอดเลือดสมองบริเวณดังกล่าวบางลงและแตกออกง่ายก่อให้เกิดเลือดออกในชั้นใต้เยื่อหุ้มสมอง อะแร็คนอยด์ ซึ่งเป็นภาวะที่มีอันตรายสูง หากไม่ได้รักษา หรือรักษาไม่ทันเวลา จะมีอัตราเสียชีวิตสูงมาก ในผู้ป่วยบางรายกระเปาะหลอดเลือดโป่งพองไม่ได้แตกออก แต่ขยายขนาดขึ้นก่อให้เกิดการกดทับ เส้นประสาทสมองหรือเนื้อเยื่อสมองก่อให้เกิดอาการทางสมองได้ หรือผู้ป่วยอาจมีอาการทางสมองที่เกิดจากการที่ลิ่มเลือดซึ่งเกิดจากเลือดที่ไหลวนอยู่ในกระเปาะหลอดเลือดสมองโป่งพองขนาดใหญ่นั้น หลุดออกไปอุดตันหลอดเลือดสมองส่วนปลาย

เคล็ดลับสุขภาพในวันนี้เผยถึงสาเหตุของการเกิดกระเปาะหลอดเลือดสมองโป่งพอง ซึ่งมีมากมาย แต่ในผู้ป่วยส่วนใหญ่ของโรคนี้ ซึ่งจะพบกระเปาะหลอดเลือดโป่งพองที่บริเวณหลอดเลือดใหญ่ที่ฐานสมอง และมีลักษณะกลม สาเหตุเชื่อว่าเกิดจากความเสื่อมของผนังหลอดเลือด ซึ่งเกิดจากการที่มีกระแสเลือดไหลมากระทบตลอดเวลา ร่วมกับอายุที่มากขึ้น และปัจจัยที่เร่งกระบวนการเสื่อมของหลอดเลือดสมอง ที่พบบ่อยได้แก่ โรคความดันโลหิตสูง การสูบบุหรี่เป็นเวลานาน จะเห็นได้ว่ามีภาวะหรือปัจจัยหลายชนิดร่วมกัน สร้างความเสื่อมให้แก่หลอดเลือดสมอง จนเกิดพยาธิสภาพเป็นกระเปาะโป่งพองขึ้น ผู้ป่วยกลุ่มนี้จะมีอายุเฉลี่ยประมาณ 50-60 ปี และมักจะมีปัจจัยเสี่ยงของโรคหลอดเลือดสมองดังที่กล่าวแล้ว ยังมีสาเหตุอีกมากที่ก่อให้เกิดโรคกระเปาะหลอดเลือดสมองโป่งพองได้ อาทิ เช่น อุบัติทางสมองที่มีการบาดเจ็บของหลอดเลือดสมอง, การติดเชื้อในกระแสเลือด ที่มีผลทำให้เชื้อฝังตัวที่ผนังหลอดเลือดสมอง, โรคที่เป็นโดยกำเนิดของชนิดที่มีผลทำให้หลอดเลือดสมองไม่แข็งแรง, โรคหลอดเลือดสมองชนิดอื่นที่มีผลทำให้มีการไหลเวียนของเลือดมากกว่าปกติมาก และทำให้หลอดเลือดสมองต้องรับกระแสเลือดมากกว่าปกตินานๆ หรือการใช้ยาเสพติดบางชนิดที่มีผลทำให้หลอดเลือดสมองเสื่อมเร็ว อย่างไรก็ตามสาเหตุต่างๆ กลุ่มนี้พบได้เป็นสัดส่วนน้อย เมื่อเทียบกับกลุ่มที่เกิดจากความเสื่อมของหลอดเลือด

อุบัติการณ์ของโรคกระเปาะหลอดเลือดสมองโป่งพองในประเทศไทย ยังไม่มีการศึกษาในภาพรวมทั้งประเทศ หากใช้การอ้างอิงจากการศึกษาของต่างประเทศที่มีลักษณะของชาติพันธุ์ใกล้เคียงกับคนไทย คาดว่าจะมีความชุกของโรคนี้ประมาณ 0.5 ถึง 2% ในประชากรรวมทุกกลุ่มอายุ ซึ่งเป็นอัตราที่สูงมากกว่าที่ประมาณการในอดีต โดยเฉพาะในปัจจุบันที่มีความก้าวหน้าทางการตรวจหาโดยวิธีต่างๆ มากขึ้น

อาการและอาการแสดงของผู้ป่วย แบ่งออกได้เป็นกลุ่มต่างๆ คือ

  • กลุ่มที่ตรวจพบกระเปาะหลอดเลือดสมองโป่งพองโดยบังเอิญ เป็นกลุ่มผู้ป่วยที่ไม่มีอาการหรืออาการแสดงที่สัมพันธ์กับพยาธิสภาพนี้ แต่ได้พบพยาธิสภาพจากการสืบค้นพิเศษขณะตรวจรักษาโรคหรือภาวะอื่น อาทิ เช่น ได้ตรวจเอ็กซเรย์คอมพิวเตอร์สมองจากอุบัติเหตุทางสมอง และพบพยาธิสภาพนี้โดยบังเอิญ
  • กลุ่มที่มีการแตกออกของกระเปาะหลอดเลือดสมองโป่งพอง ทำให้เกิดภาวะเลือดออกใต้ชั้นเยื่อหุ้มสมอง อะแร็คนอยด์ ซึ่งเป็นชั้นที่หลอดเลือดอยู่นั่นเอง ผู้ป่วยจะมีอาการ ปวดศีรษะอย่างรุนแรงและเฉียบพลัน โดยเฉพาะบริเวณต้นคอส่วนใหญ่จะมีอาการคลื่นไส้ อาเจียน ผู้ป่วยบางรายจะหมดสติหลังจากปวดศีรษะ และฟื้นขึ้นมาโดยยังคงมีอาการ ปวดศีรษะ และต้นคออย่างรุนแรงอยู่ มีผู้ป่วยบางส่วนจะหมดสติและอาการทรุดลงอย่างรวดเร็ว จนถึงเสียชีวิตก็มี ผู้ป่วยกลุ่มนี้จะพบได้มากที่สุด และต้องการการรักษารีบด่วน ซึ่งจะได้ผลการรักษาที่ดี
  • กลุ่มที่มีกระเปาะหลอดเลือดสมองโป่งพองขนาดใหญ่ และกดทับเนื้อเยื่อสมองหรือเส้นประสาทสมอง จะมีอาการหรืออาการแสดงขึ้นกับบริเวณที่ถูกกดทับ อาทิ เช่น หากกดทับเส้นประสาทสมองคู่ที่ 5 จะมีอาการปวดร้าวบริเวณใบหน้า หากกดทับเส้นประสาทสมองคู่ที่ 3 จะทำให้หนังตาตก และตาเหล่ออกด้านนอก
  • กลุ่มที่กระเปาะหลอดเลือดสมองโป่งพอง มีขนาดใหญ่ ทำให้เลือดไหลวนอยู่ภายใน ก่อให้เกิดลิ่มเลือดหลุดไปอุดตันหลอดเลือดสมองส่วนปลาย อาการและอาการแสดงจะเป็นไปตามบริเวณของสมอง ที่ขาดเลือด เช่น ถ้าอุดตันหลอดเลือดที่เลี้ยงสมองซีกซ้าย อาจทำให้อ่อนแรงซีกขวาและพูดไม่ชัด

กระเปาะ หลอดเลือดสมอง โป่งพอง โรคร้ายที่รักษาได้

การตรวจรักษา ขึ้นอยู่กับกลุ่มอาการที่ผู้ป่วยมาพบแพทย์ โดยกลุ่มผู้ป่วยที่ยังไม่มีอาการและอาการแสดง ผู้ป่วยกลุ่มนี้มักมาพบประสาทศัลยแพทย์ หลังจากได้รับการตรวจพิเศษ เช่น การทำเอ็กซเรย์คอมพิวเตอร์สมอง (CT Scan) หรือการตรวจคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าสมอง (MRI) หรือการตรวจหลอดเลือดสมองโดยการฉีดสารทึบรังสี (Cerebral Angiography) แล้วพบพยาธิสภาพโดยบังเอิญ การตัดสินใจรักษาขึ้นอยู่กับขนาดของกระเปาะหลอดเลือดที่โป่งพอง เป็นสำคัญ ถ้าขนาดใหญ่ประสาทศัลยแพทย์อาจพิจารณาผ่าตัดเพื่อหนีบกระเปาะหลอดเลือดโป่งพองนั้น (Clipping) หรือปรึกษารังสีแพทย์เพื่อใส่ขดลวดสปริง (Coiling) ก็ได้ ทั้งนี้ขึ้นกับความเหมาะสมของผู้ป่วย แต่ละราย จุดประสงค์ของการรักษาก็เพื่อให้กระเปาะหลอดเลือดโป่งพองนั้นอุดตันไป,ไม่แตกอีก โดยที่เลือดยังคงไหลไปตามหลอดเลือดที่ปกติได้ ผลการรักษาในผู้ป่วยกลุ่มนี้ให้ผลดีมาก มีผลแทรกซ้อน และอัตราเสียชีวิตต่ำมากๆ

อย่างไรก็ตามเคล็ดลับสุขภาพนี้ และจากการศึกษาในต่างประเทศพบว่ามีเพียงครึ่งหนึ่งของผู้ป่วยที่มีกระเปาะหลอดเลือดสมองโป่งพอง ที่จะเกิดการแตกขึ้น

โรคหลอดเลือดสมอง

โรคหลอดเลือดสมอง กระเปาะ หลอดเลือดสมอง โป่งพอง โรคร้ายที่รักษาได้

มากกว่า 90% ของคนที่เป็นโรคเส้นเลือดสมองจะจัดอยู่ในกลุ่มของเส้นเลือดแดงตีบตัน อุดตัน โดยกลุ่มนี้เส้นเลือดสมองจะมีความตีบแคบอยู่ก่อนจากโรคไขมันในเลือดสูง โรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง และการสูบบุหรี่ ที่ทำให้เส้นเลือดสมอง มีความแข็งกว่าปกติ และตีบแคบกว่าปกติ

โรคหลอดเลือดสมอง กระเปาะ หลอดเลือดสมอง โป่งพอง โรคร้ายที่รักษาได้

  • Thrombotic stroke การแข็งตัวของเส้นเลือดแดงหรือที่เรียกว่า atherosclerosis ปกติแล้วสมองจะมีเส้นเลือดหลักไปเลี้ยงสี่เส้น ด้านหน้าสองเส้น ด้านหลังสองเส้น ถ้าเส้นเลือดพวกนี้ตีบแคบกว่าปกติจากภาวะเส้นเลือดแข็ง มีเซลล์ที่ตายที่มาในกระแสเลือด หรือมีคอเลสเตอรอลสูง ไปอุดตันเส้นเลือดเหล่านี้จะทำให้เกิดการขาดเลือด ทำให้มีการทำลายเซลล์สมองจำนวนมาก และจะทำให้มีอาการมากกว่าแบบแรก
  • Embolic stoke ลิ่มเลือดจากหัวใจหรืออวัยวะอื่น ไหลมาตามกระแสเลือดมาอุดตันที่สมอง ลิ่มเลือดพวกนี้จะพบได้ในคนที่มีโรคหัวใจ หรือจังหวะการเต้นหัวใจไม่สม่าเสมอ

โรคหลอดเลือดสมอง กระเปาะ หลอดเลือดสมอง โป่งพอง โรคร้ายที่รักษาได้

ภาวะนี้เกิดขึ้นเมื่อมีการแตกของเส้นเลือดภายในสมอง เมื่อเส้นเลือดแตก เนื้อสมองจะขาดเลือดไปเลี้ยง และเลือดที่ออกมาจะยิ่งทำให้สมองบวมยิ่งขึ้น เส้นเลือดในสมองแตก จะทำให้มีเลือดไหลออกภายในเนื้อสมอง เคล็ดลับสุขภาพกับสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดเกิดขึ้นจากความดันโลหิตที่สูง และอีกสาเหตุหนึ่งคือการมีเส้นเลือดสมองโป่งพอง หรือเส้นเลือดแดงสมองที่ผิดปกติ AVM

ความเสี่ยงในการเกิดโรคเส้นเลือดสมอง

  • การสูบบุหรี่
  • ความดันโลหิตสูง
  • เบาหวาน
  • ไขมันในเลือดสูง
  • ผู้มีอายุมากกว่า 55 ปี
  • โรคหัวใจในกลุ่มที่มีจังหวะการเต้นหัวใจผิดปกติ
  • มีประวัติในครอบครัวที่เป็นโรคเส้นเลือดสมอง
  • น้ำหนักเกินมาตรฐาน
  • ไม่ออกกำลังกาย
  • รับประทานยาฮอร์โมนเพศ โดยเฉพาะ เอสโตรเจน

อาการของโรคเส้นเลือดสมอง อาการที่เกิดขึ้นของผู้ป่วย จะขึ้นอยู่กับตำแหน่งของเนื้อสมองที่ขาดเลือด และขึ้นอยู่กับปริมาณของเซลล์สมองที่ถูกทำลาย หากเกิดขึ้นเพียงเล็กน้อย อาจจะไม่มีอาการอะไรเลย อาจเรียกว่า silent strokes โดยอาการหลักห้าอย่างของเส้นเลือดสมองได้แก่

  • มีอาการชา หรืออ่อนแรง ของใบหน้า แขนหรือขวา ข้างใดข้างหนึ่งของร่างกายอย่างเฉียบพลัน
  • ความรู้สึกตัวเปลี่ยนแปลงไป พูดไม่ชัด หรือไม่สามารถเข้าใจ ได้อย่างเฉียบพลัน
  • มีการมองเห็นผิดปกติไปของตาข้างเดียวหรือทั้งสองงข้างเฉียบพลัน
  • มีการเดิน และการทรงตัวผิดปกติ หรือมีมึนงง เวียนศีรษะอย่างเฉียบพลัน
  • มีอาการปวดหัวอย่างรุนแรงโดยไม่ทราบสาเหตุอย่างเฉียบพลัน

ขอบคุณที่มา si.mahidol.ac.th / samitivejhospitals.com