ความซึมเศร้า เกิดขึ้นได้ทุกเพศทุกวัย แต่ปัญหาที่ตามมาอาจอันตรายถึงชีวิต เพราะสีหน้าที่ดูซึมเศร้า ดูวิตกกังวล และยังมีอีกสารพันปัญหา ซึ่งความแปรปรวนเหล่านี้จะเป็นอันตรายมากน้อยเพียงใด เรื่องโรคซึมเศร้าซึ่งกำลังเป็นโรคน้องใหม่ที่วิ่งแรงแซงโค้ง โรคร้ายแรงรุ่นพี่อย่างรวดเร็วและมีแนวโน้มว่าอีกไม่นานเกินรอ โรคซึมเศร้าก็จะก้าวเข้าไปอยู่ในแถวหน้าและจะเป็นหนึ่งในสามโรคภัยร้ายแรงที่คุกคามชีวิตของมวลมนุษย์ โรคภัยร้ายแรงที่คร่าชีวิตมนุษย์ทั่วโลกเป็นจำนวนมากในแต่ละปีมีอยู่สองโรคกับหนึ่งภัยคือโรคมะเร็งอย่างหนึ่ง โรคหัวใจอย่างหนึ่งและภัยจากอุบัติเหตุอย่างหนึ่ง โรคภัยทั้งสามอย่างนี้ต่างผลัดเปลี่ยนหมุนเวียนชิงลำดับหนึ่งกันมาเป็นเวลานานแล้ว

โรคซึมเศร้าหลังคลอด

ก่อนอื่นเราลองมาทำความรู้จักกับอาการซึมเศร้าหลังคลอด ซึ่งมีด้วยกัน 2 ชนิด คือถ้าคุณแม่รู้สึกเศร้าและอาการก็หายไปได้เองภายในไม่กี่วัน เรียกว่า อารมณ์เศร้าหลังคลอด (Postpartum Blues) ส่วนคุณแม่ที่มีอาการรุนแรงมากกว่าความเศร้าเฉยๆ เช่น อาการซึม ท้อแท้ วิตกกังวล หรืออยากฆ่าตัวตายร่วมด้วย เรียกว่า โรคซึมเศร้าหลังคลอด (Postpartum Depression) โดยทั่วไปผู้หญิงหลังคลอดใหม่ๆ ภายในสัปดาห์แรก อาจมีอาการร้องไห้ง่าย อารมณ์แปรปรวน หงุดหงิด หรือวิตกกังวล ซึ่งพบได้ราว 85% ของผู้หญิงหลังคลอด ภาวะนี้จะเรียกว่า ภาวะอารมณ์เศร้าหลังคลอด (Postpartum Blues) โดยภาวะนี้จะเป็นอยู่เพียงชั่วคราวและมักดีขึ้นได้เองในเวลาไม่เกิน 2 สัปดาห์

อย่างไรก็ตาม โรคซึมเศร้าที่เกิดหลังคลอด (Postpartum Depression) ก็จัดว่าเป็นความป่วย ซึ่งจะมีอาการที่รุนแรงกว่า โดยผู้ป่วยจะมีอารมณ์เศร้าอย่างมาก วิตกกังวลจนเกินเหตุ กลัวว่าจะเกิดอันตรายกับทารก หรือมีอาการย้ำคิดย้ำทำ บางรายถึงขั้นโทษตัวเอง หรือคิดไม่อยากมีชีวิตอยู่ ซึ่งอาการจะเริ่มเกิดช้ากว่าภาวะแรก โดยจะเกิดหลังจากคลอดไปแล้ว 2-4 สัปดาห์

โรคซึมเศร้าที่เกิดหลังคลอดเป็นโรคที่รุนแรงกว่า และไม่สามารถหายได้เอง การปลอบโยนและประคับประคองจิตใจจากคนรอบข้างเช่นในภาวะแรกก็จำเป็น แต่คุณแม่มือใหม่ก็ควรต้องได้รับการรักษาโดยจิตแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ และจำเป็นต้องได้รับยาต้านเศร้าร่วมกับทำจิตบำบัด ขณะที่คนรอบข้างต้องช่วยเหลือผู้ป่วย เพราะผู้ป่วยทำอะไรได้ไม่มากนัก

สาเหตุของโรคซึมเศร้าหลังคลอด สำหรับสาเหตุของโรคซึมเศร้าหลังคลอดที่ทำให้มีคุณแม่ราวๆ ร้อยละ 1 เป็นนั้น เกิดจาก

  • สารเคมีในสมองไม่สมดุล ซึ่งถ้ามีสาเหตุจากสิ่งนี้ก็สามารถใช้ยา เพื่อแก้ไขได้
  • ความอ่อนล้าหลังคลอด
  • นอนไม่พอ
  • ความไม่มั่นใจว่า ว่าตนเองจะเลี้ยงลูกไหว
  • คนบางคนคาดหวังว่าตัวเองต้องเป็นคนประเภท สมบูรณ์แบบ ซึ่งบางครั้งก็อาจเป็นความคาดหวังที่เกินจริง
  • คิดว่า ลูกเป็นภาระ ทำให้ตัวเองลำบาก หรือทำให้มีเวลาว่างน้อยลง

อาการของโรคซึมเศร้าหลังคลอด ลองสังเกตเพื่อน หรือคนใกล้ตัวที่เพิ่งคลอดให้ดี เพราะถ้าพวกเธอมีอารมณ์เศร้า สมาธิลดลง มีอาการไม่สบายทางร่างกาย หมดความสนใจหรือความพอใจต่อสิ่งต่างๆ นี่อาจเป็นสัญญาณเตือนของโรคซึมเศรเหลังคลอด เมื่อมีอาการข้างต้นแล้ว ผู้ป่วยอาจไม่สนใจดูแลลูก ไม่ชื่นชมลูกที่เพิ่งเกิดเหมือนแม่ที่เพิ่งคลอดลูกใหม่ๆ ทั่วไป ซึ่งภาวะซึมเศร้านี้อาจนำไปสู่โรคจิตได้ โดยส่วนหนึ่งที่ทำให้เกิดโรคก็มากจากการคนเป็นแม่มีปัญหาครอบครัวอยู่ก่อนแล้ว ในบางคนเมื่อมีอาการซึมเศร้าอาจรุนแรงถึงขึ้นฆ่าลูกและฆ่าตัวตาย เพราะรู้สึกว่ารับไม่ได้อีกแล้ว รู้สึกว่าลูกเป็นภาระอย่างหนึ่ง บางรายก็เกลียดลูก เพราะมีลูกแล้วทำให้ลำบาก หรือมีปัญหาครอบครัวทะเลาะกับสามี เมื่อตอบโต้สามีไม่ได้ก็มีหลายครั้งที่ได้ยินว่าแม่ก็ใช้วิธีทำร้ายลูกแทน

การป้องกันและแก้ไขโรคซึมเศร้าหลังคลอด หากกลัวว่าตนเองหรือคนที่คุณรักจะกลายเป็นคุณแม่จอมซึมเศร้าหลังคลอด ให้ลองใช้วิธีง่ายๆ อย่างการออกกำลังกาย เพราะระหว่างการออกกำลังกาย ร่างกายจะหลั่งสารเอนดอร์ฟินส์ หรือสารแห่งความสุข ทำให้รู้สึกสดชื่นขึ้น นอกจากนี้การที่ร่างกายได้เคลื่อนไหว จิตใจก็ได้เคลื่อนไหวไปด้วย ทำให้ไม่หมกมุ่นอยู่กับเรื่องที่กังวลอยู่

ส่วนการออกกำลังกายแต่ละชนิด ก็มีผลต่อสมองต่างกันไป การออกกำลังกายชนิดที่เกี่ยวข้องกับการทำสมาธิ เช่น โยคะ หรือไทเก๊ก จะช่วยผ่อนคลายความเครียดในสมองได้มากกว่า การออกกำลังกายประเภทที่ต้องออกแรงมากๆ นอกจากนี้ การพูดคุยกับญาติหรือเพื่อนสนิท ก็สามารถแบ่งเบาปัญหาหนักอกและยังมีผู้ช่วยเหลือด้านจิตใจ ซึ่งถ้ามีเวลาว่างก็อาจเลือกออกจากบ้านไปหาหนังตลกมาดู ก็สามารถทำให้คลายเครียดและมีอารมณ์ดีขึ้นได้

โรคซึมเศร้า ผู้ป่วยส่วนใหญ่ไม่ทราบว่าตัวเองเป็นโรคซึมเศร้า และไม่ได้รับการรักษาทั้งที่ปัจจุบันมียาและวิธีการรักษาที่ได้ผลดี ความนี้จะเป็นแนวทางในการวินิจฉัย หากพบว่าคนที่รู้จักมีอาการเหมือนกับโรคซึมเศร้ารีบแนะนำให้เขาไปพบจิตแพทย์ โรคซึมเศร้าเป็นการป่วยทั้งร่างกาย จิตใจและความคิด ซึ่งผลของโรคกระทบต่อชีวิตประจำวันเช่นการรับประทานอาหาร การหลับนอน ความรับรู้ตัวเอง ผู้ป่วยไม่สามารถประสานความคิด ความรู้สึกของตัวเพื่อแก้ปัญหา หากไม่รักษาอาการอาจจะอยู่เป็นเดือน

โรคซึมเศร้ามีหลายชนิด โดยที่ Major depression ผู้ป่วยจะมีอาการเศร้า คิดมาก ซึ่งจะรบกวนการทำงาน การรับประทานอาหาร การนอน การเรียน การทำงาน และอารมสุนทรีย์ อาการดังกล่าวจะเกิดเป็นครั้งๆแล้วหายไปแต่สามารถเกิดได้บ่อยๆ dysthymia เป็นภาวะที่รุนแรงและเป็นเรื้อรังซึ่งจะทำให้คนสูญเสียความสามารถในการทำงานและความรู้สึกที่ดี bipolar disorder หรือที่เรียกว่า manic-depressive illness ผู้ป่วยจะมีการเปลี่ยนแปลงทางอารมณ์ซึ่งบางคนอาจจะเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ส่วนมากจะค่อยเป็นค่อยไป เวลาซึมเศร้าจะมีอาการมากบ้างน้อยบ้าง แต่เมื่อเปลี่ยนเป็นช่วงอารมณ์ mania ผู้ป่วยจะพูดมาก กระฉับกระเฉงมากเกินกว่าเหตุ มีพลังงานเหลือเฟือ ในช่วง mania จะมีผลกระทบต่อความคิด การตัดสินใจและพฤติกรรมผู้ป่วยอาจจะหลงผิด หากไม่รักษาภาวะนี้อาจจะกลายเป็นโรคจิต

อาการของโรคซึมเศร้า โดยทั่วไปผู้ป่วยที่เป็นโรคซึมเศร้าอาจจะไม่จำเป็นต้องมีอาการทุกอย่างบางคนก็มีบางอย่างเท่านั้น

ขอบคุณข้อมูล : www.e-magazine.info / โรคซึมเศร้า